Ziemiaństwo polskie na Postawszczyźnie w okresie międzywojennym

Liczba maj. ziemskich w powiatach woj. wileńskiego według stanu z ok. 1930 r.

Dziejopis Jul. Bartoszewicz przypuszcza, że wyraz ziemianie oznaczał w Polsce piastowskiej wszystkich mieszkańców wiejskich, bez względu na stany. Odpowiadał mu stary łaciński termin "terrigena", jako przeciwstawienie do "alienigena". Terrigena jest to obywatel na ziemi narodowej zrodzony, alienigena — obcy przychodzień. W późniejszych czasach ziemianin oznaczał wyłącznie szlachcica.

"Szlachta — pisze Lengnich w swojem Prawie Pospolitem — po wsiach swych i dobrach mieszkają, skąd też ziemianami, jako na ziemiach swych urodzeni, a dobra ich ziemskiemi dobrami się zowią". Irena Rychlikowa pisze: "Kto posiada majątek ziemski powyżej 50ha, ten zalicza się do grupy ziemiańskiej". 

Powiązane posty: kliknij tutaj

1	Adamowicz J.	Świnica
2	Artamonow Jan	Ławrynowo
3	Baniewicza G. sukcesorzy	Ściepaszyn
4	Bielewicz Jan	Łapuszyno
5	Boczkowski Władysław	Gwozdowo, Nowopole
6	Bondażewski Józef	Borejki
7	Burak Józef	Ostrów Wysoki
8	Busz Eugeniusz	Dobryjanowo
9	Butler Wit.	Juchnewo
10	Bychowiec Olimpia	Hieronimowo
11	Chocianowicz Katarzyna	Zajmiszcze
12	Chodkiewicz Stan. i Leon	Fuzberg (czy Fursbery?)
13	Chrapowicki Szymon	Naddatki
14	Chrzczonowicz Adolf	Szczekotowo
15	Chudzyńska Cecylia	Chudzyno
16	Chudzyńska Stanisława	Naddatki, Pieciulewo
17	Chudzyński A.	Samsonowo, Sokołowo
18	Cybulski Adam	Horowatka
19	Cywińska B.	Kobylnik
20	Czechowicz Zbigniew	Heljanowo
21	Czerniawski Maciej	Zakubiele
22	Czerniawski Wincenty	Krzyżanówka
23	Dłużniewska Eugenia	Bagatela, Rudka
24	Dłużniewski Jan	Rudka
25	Doloman Olga	Wieracieje
26	Domaradzki Napoleon	Berwiakowo, Żucinka
27	Dowojno Tadeusz	Kobylnik
28	Dubiacha Justyn	Dubowo
29	Dunin Wąsowicz Marian	Kobylnik
30	Erdman H.	Borki
31	Gedroyć Trocki Konstanty	Holszanka
32	Gigola Paweł i Wawrzyn	Borek II, Zaborze
33	Gintowt Alfons	Korobiec, Michalinowo
34	Gintowt Antoni	Skarbuny
35	Gintowt Eugenia	Wierzchowie
36	Girstum Maria	Borysówka, Cerkowiszcze, Marjanpol
37	Giżyn Stanisław	Zapolany
38	Grabowska M.	Kobylnik
39	Grabowska Maria	Zadziew
40	Haller Maria	Mańkowicze, Korzyść
41	Hałko Al.	Mikolce, Wołoczek
42	Hankiewicz Antoni	Łuczaj
43	Jabłońska Helena	Stefanpol
44	Jabłońska Józefa	Ostrów
45	Jacewska Maria	Żownica
46	Jacewski Teodor	Żownica
47	Jacyno Wincenty	Skiemy
48	Janiel Konstanty	Jaśce
49	Janiszewski Wiktor	Kraśniany, Kulewszczyzna, Różampol
50	Janiszewski Witold	Augustowo, Żórawki
51	Janukowicz Michał	Nowiki
52	Juchniewicz Ignacy	Żośno Nowe
53	Junowicz W.	Kobylnik
54	Juszkiewicz Ant.	Repiszcze
55	Kaczan Adam	Justynowo
56	Kaczan Stefan	Justynowo
57	Kaczan Władysław	Justynowo
58	Karecki Józef	Świnica
59	Kazimierski Feliks	Rubież
60	Kobzik Adam	Marjanpol
61	Kołosowski Władysław	Jaśce
62	Kondrat Jan	Maławszczyzna
63	Korecki Paweł	Michalin
64	Korzon Stefan	Kobylnik
65	Kowiako Franc.	Nowa Kaźmierówka
66	Kozakiewicz Wiktor	Kozłowszczyzna, Paryż, Żelazowszczyzna
67	Kozarynowa Helena	Mosty, Żerstwianka
68	Koziełł Poklewski Henryk	Niekasieck
69	Koziełł Poklewski Józef	Bobrówka
70	Koziełło Konstancja	Hiniówka, Marjampol
71	Kozłowska Konstancja	Stefanpol
72	Kryncewicz Bolesław	Niekasieck
73	Kulesza bracia	Podjele, Prusy, Starzyca
74	Kupiewicz Ant.	Lipowo
75	Kurkowski Józef	Żelazowszczyzna
76	Leszczyk Rafał	Czerniaty
77	Lindorf Włodzimierz	Kuropol
78	Ławnikowski Walerian	Rałowce
79	Łęska Maria	Czerniaty, Hruzdowo, Korzyść, Woronowszczyzna
80	Łęski Włodzimierz	Kozłowsk, Paryż
81	Łochańscy i Kondraci	Buki
82	Łochański Walery	Buki
83	Łoś Albin	Kozia Góra
84	Łyszkiewicz Bolesław	Nowosiele
85	Mackiewicz Wacław	Dziahile
86	Makarewicz Władysław	Hruzdowo
87	Makowicka M.	Jasieniewicze Nowe
88	Malinowski Alojzy	Starzyna
89	Michniewicz Bonifacy	Teklinopol
90	Michniewicz S.	Kobylnik
91	Mineyko Władysław	Mokrzyca, Stachowce
92	Mismo Tymofiej	Cimkowszczyzna
93	Mołczan Maria	Łasica
94	Motoszko Marcin	Mazuryn
95	Nielipowicz Józef i Franciszek	Jasieniewicze Stare
96	Nowicki Hipolit	Borejki
97	Okulicz Aleksandra	Cerkowie, Dobrowola
98	Okulicz Romuald	Cieszyłowo
99	Okulicz Wiktor	Kochaczewo
100	Orłowska Wanda	Kobylnik
101	Oskierka Stanisław	Teresdwór
102	Oskierko Janina	Krykały
103	Petelczyc Mieczysław	Korejwice
104	Pietkiewicz Albin	Malawszczyzna
105	Piłsudska Teresa	Marjanowo
106	Piłsudski Edmund	Mosarz, Repiszcze
107	Piłsudski Konstanty	Mosarz
108	Pobuda Aleksy	Starzyna
109	Polikowski Stanisław	Darewo
110	Pomiecko Franciszek	Zaprudzie
111	Pomiećko Kaz.	Kazimierówka
112	Prokopowicz Kaz.	Leonardowo
113	Przeździecki Józef	Antonowo, Birwita, Dołża, Hurdy, Hurtowo, Kamionka, Klonowy Ostrów, Kołowo, Kozły, Kuropole, Ławki, Most Pławuczy, Nanos, Rudnia Stara, Siwce, Smycz, Świły, Walerjanowo, Zosin
114	Przeździecki Konstanty	Borki, Brusy, Gaj, Hać, Hrywa, Huszczara, Osinówka, Połowo, Szwaźnia, Kaluha, Krzyżanówka, Mniszyn Krzyż, Mylica, Staniszcze, Starzyna, Szóstakowo, Uzła, Woropajewo
115	Radziejewski Władysław	Brzestowice
116	Rąbalski Antoni	Lewkowo
117	Rąbalski Władysław	Lewkowo
118	Rogacz Taras	Starzyna
119	Rudal Witold	Rubież
120	Rutkiewicz Edward	Fursbery, Zerstwianka
121	Rymsza Izydor	Rymszowo
122	Salmonowicz Jerzy	Michałowo, Zapolany
123	Sielenka Adela i Górska	Korobiec
124	Siemaszko Antoni	Lachowszczyzna
125	Siwicki Jan	Horowatka
126	Siwicki Józef	Pawlinowo
127	Skrycki Bazyl	Zawrótki
128	Skurko Joachim	Krzyżanówka
129	Smołka Antoni	Kropiwno
130	Snarski Ludwik	Parniewicze
131	Sokołowski Eugeniusz	Mokrzyca
132	Soroko K.	Czuczelice
133	Stabrowski Nikodem	Zareże
134	Stankiewicz Marian	Agapol
135	Strąkowska Konstancja	Kowale
136	Strękowski Konstanty	Łatyhol
137	Szaforowicz Tytus	Oleszyno
138	Szatybełko Wład.	Józicha
139	Szemiot Połoczańska Pelagia	Łopaczewo
140	Śnarski Mieczysław	Żośno Stare
141	Taczycki Aleksander	Aleksandrowo
142	Tanana Antoni	Łuczaj
143	Tanana Maria	Łuczaj
144	Toczycki Florian	Spory
145	Trubacz Wincenty	Dubowe
146	Turła Adela	Zareże
147	Turła Romuald	Zareże
148	Turski Henryk	Leoszkowo
149	Tuszyński Alfred	Łuczaj
150	Tyszkiewicz Józef	Duniłowicze
151	Urbelewicz Jan	Urbepol
152	Urbelewicz Onufry	Radomyśl
153	Wasilewski Bronisław	Wołkołata
154	Wencewicz Maria	Horydowszczyzna
155	Wincza Oskar	Mieczysławowo
156	Wojciechowski Alfred	Myszkowszczyzna
157	Wojciulan Józef	Szynowszczyzna
158	Wojnicz Franciszek	Przyjaźń, Kozłuciszki
159	Wolańska Janina	Puszcza Kołowska
160	Woroniec Wincenty	Wincentowo
161	Woronkiewicz Ant.	Soroka,
162	Woronkowicz Jan	Lisuny
163	Wysokiński Roman	Wereczata
164	Zawadzka Adela	Borysówka
165	Zawadzka Helena	Mosty
166	Zdanowicz Jacek	Borejczycha
167	Ziemczonek Bron.	Horowatka
168	Ziemczonok Feliks	Józefowo
169	Ziemczonok Zygmunt	Borsuczyno, Chrystowo

Źródło: "Europa w Rodzinie. Ziemiaństwo polskie w XX wieku"  
http://ziemianie.pamiec.pl/pl/majatki/wi.html

Ochotnicza Straż Pożarna w Postawach

Ochotnicza Straż Pożarna (OSP) w Postawach została założona na przełomie lat 20. i 30. XX wieku i od razu zaczęła intensywnie rozwijać. Nastąpił wzrost sprawności zarówno w ramach ćwiczeń jak i akcji gaszenia ognia. Jednocześnie organizują się występy teatralne, zabawy taneczne, aby uzyskać środki pieniężne potrzebne do dalszego rozwijania działalności.

Dnia 1 marca 1930 r. staraniem zarządu Ochotniczej Straży Pożarnej urządzono w sali Domu Ludowego w Postawach przedstawienie i zabawę taneczną, a osiągnięte 450 zł czystego dochodu przeznaczono na inwestycje tegoż Towarzystwa. Odegrano wtedy komedję Jastrzęb-Zalewskiego „Gobelin”, przy udziale pań: Karszniewiczowej Emilji, Łozicząkówny Marji, Różbickiej Heleny i panów: Aponowicza Stanisława, Burycza Albina, Jankowicza Moiżesza, Karszniewicza Jana, Kozłowskiego Pawła, Moroza Stefana, Pawłowskiego Henryka i Turczynowicza Romana.

Powstała również w Postawach orkiestra strażacka. Kajetan Rożnowski, były burmistrz Podbrodzia, w swoich wspomnieniach pisze: "W 1933 roku była zorganizowana wycieczka zbiorowa do Gdyni przez Powiatowy Zarząd Obrońców Ojczyzny powiatów swięciańskiego i postawskiego. Mieliśmy specjalny pociąg, służący dla wycieczki [...]. Po drodze przejeżdżając przez większe stacje [...] tańczyliśmy na peronach tych stacji pod dźwięki własnej orkiestry dętej (strażackiej. Aut) powiatu postawskiego".

Pierwszym (lub jednym z pierwszych) komendantem OSP w Postawach był Franciszek Bobowski. Znajdowała się Ochotnicza Straż Pożarna na ul. Łuczajskiej niedaleko centrum miasteczka. Zdjęcia umieszczone poniżej przedstawiają OSP w Postawach w latach 30-ch XX wieku. 

 

Koło budynku OSP w Postawach. Zdjęcie z lat trzydziestych XX wieku.

 

Szyld OSP w Postawach. Fragment zdjęcia z lat trzydziestych XX wieku.

Strażacy z Kozłowszczyzny powiatu postawskiego, 09.09.1922. Ze strony internetowej "Поставский край в ч/б фото".

 

Wóz ratowniczo-gaśniczy OSP w Postawach. Zdjęcie z ok. 1930 r.

Ochotnicza Straż Pożarna w Wilnie, kurs obsługi motopompy. Fotografia przedwojenna z lat 1935-1939.

Postawscy strażacy odpoczywają na łonie natury. Fotografia przedwojenna z lat 1930-1939. Z rosyjskiej strony internetowej Ok.Ru.

Postawscy strażacy w charakterystycznych hełmach. Fragment zdjęcia z 11.11.1931, wykonanego w Postawach.

Postawy, ogólny widok. W oddali widoczna wieża strażacka i remiza. Zdjęcie wykonane przypuszczalnie w 1943/1944 r.

Uroczystości w Postawach. Maszerują strażacy z Ochotniczej Straży Pożarnej. Zdjęcie sprzed 1939r. Skan udostępnił Muzeum Krajoznawczy w Postawach. Serdecznie dziękuję.

Uroczystości w Postawach. Maszerują strażacy z Ochotniczej Straży Pożarnej. Zdjęcie z ok. 1937r. Skan udostępniła Pani Krystyna Kotelon. Serdecznie dziękuję.

Postawscy strażacy maszerują. Zdjęcie z lat 30-ch XX wieku. Skan udostępnił Muzeum Krajoznawczy w Postawach. Serdecznie dziękuję.

Przedwojenne zdjęcie członków Ochotniczej Straży Pożarnej w Postawach, stojących przy nieistniejącej już remizie, która znajdowała się na ul. Łuczajskiej. Na dalszym planie widoczny samochód strażacki z wysuwaną drabiną. Skan zdjęcia udostępnił Muzeum Krajoznawczy w Postawach. Serdecznie dziękuję.

Grupa  postawskich strażaków. Zdjęcie z lat 30-ch XX wieku. Skan udostępnił Muzeum Krajoznawczy w Postawach. Serdecznie dziękuję.

Wieża i remiza strażacka w Postawach. Zdjęcie z lat 30-ch XX wieku. Skan udostępnił Muzeum Krajoznawczy w Postawach. Serdecznie dziękuję.

Świetlica strażacka w Postawach. Zdjęcie z ok. 1937r. Skan udostępniła Pani Krystyna Kotelon. Serdecznie dziękuję.

Szkolenie strażaków OSP w Postawach, lata 30-te XX wieku. Skan zdjęcia udostępnił Muzeum Krajoznawczy w Postawach. Serdecznie dziękuję.

Postawy, ogólny widok. W oddali widoczna wieża strażacka. Zdjęcie z około 1938 roku.

Grupa postawskich strażaków i ich samochód służbowy. Zdjęcie wykonane w latach 30-ch XX wieku. Skan udostępnił Muzeum Krajoznawczy w Postawach. Serdecznie dziękuję.

Fotografia strażaków z OSP w Postawach. Obok z mundurowymi siedzą jacyś cywile, możliwie to kierownictwo Straży Pożarnej lub urzędnicy Starostwa Powiatowego. Fotografię udostępniła Pani Krystyna Kotelon. Serdecznie dziękuję.

Orkiestra Ochotniczej Straży Pożarnej w Postawach. Pierwszy od lewej w drugim rzędzie siedzi Mikołaj Antuch. Zdjęcie wykonane w Postawach w 1935-1939 r. Z rosyjskiej strony internetowej "Одноклассники.ru".

Postawscy strażacy z orkiestrą. Zdjęcie z 1937r.
Skan udostępniła Pani Krystyna Kotelon. Serdecznie dziękuję.

Strażacy i cywile. Zdjęcie z około 1937r., wykonane w Postawach.
Skan udostępniła Pani Krystyna Kotelon. Serdecznie dziękuję.

Strażacy z miasteczka Kobylnik pow. postawskiego. Zdjęcie z lat 30-ch XX wieku. Z rosyjskiej strony internetowej "Одноклассники.ru".

Strażacy z miasteczka Kobylnik pow. postawskiego. Zdjęcie z lat 30-ch XX wieku. Z rosyjskiej strony internetowej "Одноклассники.ru".

Grupa strażaków z  miasteczka Łyntupy. Obecnie Łyntupy znajdują się na terenie powiatu (rejonu) postawskiego Białorusi. Zdjęcie z lat 30-ch XX wieku, skan udostępnił Muzeum Krajoznawczy w Postawach. Serdecznie dziękuję.

O pochodzeniu szlachty litewskiej

Poniżej przedstawiam czytelnikom bloga ciekawy moim zdaniem artykuł prof. dr. Henryka Łowmiańskiego "O pochodzeniu szlachty litewskiej", opublikowany w gazecie Kurjer Wileński nr. 353 z 1935 r.

«Szlachtą „litewską” nazywam umownie klasę rycerską Wielkiego Księstwa Litewskiego (WKL), w najszerszych jego granicach, osiągniętych za Witolda, a zaczynających się kurczyć od końca XV w. W momencie kulminacyjnym rozwoju terytorjalnego miało państwo litewskie na rubieżach północnych ziemie litewskie etnograficzne oraz połocką, na wschodnich z smoleńską (z Wiaźmą) i Siewierszczyznę (terytorja nad górną Oką), na południowych z kijowską i Podole, na zachodnich Wołyń i Podlasie.

Na ogromnej części tego obszaru mieszkała ludność ruska, stanowiąc przeważający składnik etniczny państwa litewskiego. Dwór w. książęcy i szlachta Litwy etnograficznej znajdowały się pod wpływem ruskiej kultury, a język ruski, mimo przyjęcia chrztu przez Litwinów w obrządku łacińskim, pozostał aż do w. XVII oficjalnym językiem państwowym. Wobec tego rodzaju stosunków etnograficznych i kulturalnych utrwalił się pogląd, zwłaszcza w nauce rosyjskiej, że WKL było z ducha i w istocie swej państwem nie litewskiem lecz ruskiem, a unja z Polską i kultura zachodnia wprowadziła w jego treść wewnętrzną dysonans.

Jednakowoż bliższe wejrzenie w strukturę Litwy jagiellońskiej nie potwierdza owego poglądu. Kultura ruska nie była samodzielna i najcenniejszym jej składnikiem były elementy bizantyjskie, przejęte bądź bezpośrednio z Bizancjum, bądź w postaci przetopionej przez Słowiańszczyznę południową. Podobnie, jak wpływy łacińskie, dajmy na to na Węgry lub Polskę, nie zatarły oblicza narodowego tych państw, oddziaływania rusko-bizancyjskie na Litwię, naisilniejsze w dobie pogańskiej, nie przesądzały o jej asymilacji do Rusi, zwłaszcza wobec silnych wpływów zachodnio-krzyżackich. W swej masie Litwa ustrzegła się przed niebezpieczeństwem poddania się bez zastrzeżeń pod wpływy ruskie i wytrwała w rodzimych wierzeniach pogańskich aż do chwili, gdy okoliczności pozwoliły jej na przyjęcię katolicyzmu i wejście w sferę cywilizacji zachodniej.

W niniejszym artykule mam zająć się inną sprawą, mianowicie określeniem siły liczebnej dwóch ogólnych żywiołów narodowościowych Wielkiego Księstwa Litewskiego i ruskiego, o ile te żywioły występowały w charakterze czynników politycznych. Otóż niezorganizowana i bierna masa chłopska nie odgrywała żadnej roli w życiu politycznem, małą wagę miało mieszczaństwo, natomiast za decydujący czynnik społeczny należy uznać w tym względzie rycerstwo. Od czasów pogańskich ono było głównym motorem machiny państwowej i utrzymało się w tej roli aż do upadku Rzplitej. Tedy, zgodnie z wysuniętem zadaniem, ograniczymy się do rozpatrzenia składu szlachty WKL pod względem jej pochodzenia narodowościowego.

Materjały źródłowe, pozwalające na statystyczne ujęcie kwestji, zachowały się dopiero od XVI w. Są to t.zw. popisy rycerstwa, czyli oficjalne spisy szlachty, obowiązanej do osobistej służby wojskowej, lub do wystawiania ze swych majątków pocztów zbrojnych na wojnę. Za podstawę naszych wniosków będzie służyć najstarszy popis, ułożony w r. 1528, gdy obszar WKL uległ uszczupleniu spowodu utraty Siewierszczyzny i Smoleńska, nadto w popisie nie została uwzgliędniona ziemia kijowska wraz z Podolem. Na pozostałem terytorjum spis został podzielony według powiatów (z wyjątkiem pocztów „pańskich” czyli magnackich i t.p.) i pozwala wnosić na podstawie analizy imion i nazwisk i innych wskazówek o składzie wyznaniowym i narodowościowym ówczesnej szlachty, której przytacza około 10.230 osób głów (rodzin).

Szlachta litewska mieszkała przede wszystkim na Żmudzi, wynosząc tam, według popisu 2142 osoby (20,9%). Województwa wileńskie i trockie obejmujące Auksztotę, czyli górno-litewskie terytorjum plemienne, tudzież przyległą dawną pustkę rubieżną, która oddzielała ongiś Litwę od Rusi Czarnej, z mińskiej i połockiej, również miały bojarstwo niemal wyłącznie katolickie, t.zn. litewskiego pochodzenia, wyjąwszy powiat grodzieński, gdzie szlachta ruska stanowiła w XVI w. większość. Otóż Auksztota (bez pow. grodzieńskiego) liczyła w 1528 roku 3,636 rodzin szlacheckich (35,5%).

Na drugiem miejscu po litewskiej, pod względem ilościowym należy wymenić szlachtę polską, niezwykle licznie reprezentowaną w powiatach podlaskich, drohiczyńskim, miednickim, a zwłaszcza bielskim, gdzie mieszkało rycerstwa 2313 rodzin (22,6%), w tem znikoma ilość Rusinów (zapewne nie więcej niż 100). W pozostałych dzielnicach z przewagą szlachty ruskiej, popis wymienia zaledwie 2139 osób (21%).

Jak widzimy szlachta ruska stanowiła nieznaczną stosunkowo mniejszość, a chociaż stosunek poprawi się na jej korzyść po uwzględnieniu ziemi kijowskiej z Podolem (paręset rodzin), a zwłaszcza jeśli cofniemy się wstecz do w. XV i wciągniemy w rozważania ziemię smoleńską (w końcu XVw. 548 rodzin bojarskich) i Siewierszczyznę z grupą bojarską zapewne równie liczną co z smoleńską, będziemy musieli przyznać stanowczą przewagę nad ruskiem.

Co więcej możemy stwierdzić, że i na ziemiach czysto ruskich znaczna cząstka bojarstwa pochodziła od litewskich zdobywców. Świadczy o tem relacja Macieja Stryjkowskiego (XVI w.), który donosząc o podbojach fikcyjnego Erdzwiłła Montwiłowica, mówi, że książe ten panom i rycerstwu żmudzkiemu i litewskiemu, który z nim byli wyszli (t.zn. na Ruś), zwłaszcza dobrze zasłużonym, dał osiadłości w ruskich księstwach, którzy pobratawszy się i pokumawszy z Rusią chrześcijany, ony pustynie, które odłogiem leżały po Batego carza srogim splundrowaniu, osadzali, tak, iż jeszcze i dziś mało nie w każdym kącie ruskim jest po części Litwy od tych czasów, z których drudzy rzadko po litewsku rozumieją.

Zapisana przez Stryjkowskiego tradycja o imigracji bojarstwa litewskiego na Ruś w dobie pogańskiej zasługuje w zupełności na wiarę (chociaż przytacza on zmyślone okoliczności polityczne). Oczywiście ogromna większość tego rycerstwa się zruszczyła, ale istnieje prawdopodobieństwo, że część przynajmniej wytrwała w pogaństwie aż do przyjęcia katolicyzmu i tem samem zachowała odrębność kulturalną.

Na pochodzenie szlachty rzucają jeszcze światło badania nad rozpowszechnieniem kultu św. Stanisława, naczelnego patrona Polski od XIIIw. I na Litwie niezwykłą popularnością cieszyła się część tego świętego, pod którego wezwaniem została wzniesiona katedra wileńska. Świadectwo o tem składa popis rycerstwa 1528r., podając mnóstwo imion pochodzących od Stanisław, jak Staniel, Stanis, Stanko, Stań, Staszko i.t.p., lub nazwisk, jak Stanajtis, Staniewicz, Stanisławowicz, Staniulewicz, Stankiewicz, Stasiewicz, Staszajtis i t.d.

Rzecz zrozumiała, że nosicielami tych imion i nazwisk (które dalej będziemy określać znakiem „S”) byli katolicy, z pochodzenia Litwini lub Polacy, to też spotykamy „S” w dużej ilości na Litwie etnograficznej i na Podlasiu, a w mniejszej na Rusi. Im większy na danym obszarze był odsetek katolików i im wyższy kult św. Stanisława, tem częściej występowały imiona i nazwiska pochodne od Stanisław. W Wielkim Księstwie ognisko kultu było na mazurskiem Podlasiu, gdzie w powiecie bielskim „S” stanowiły 15% ogółu nazwisk szlacheckich. Drugie ognisko stanowiły powiaty wileński („S”- 14%) i trocki („S”- 14,5%).

W innych powiatach czysto litewskich kult św. Stanisława był mniejszy, a więc w wiłkomierskim i oszmiańskim wynosiły „S”-12%, w upeckim 11%, w lidzkim, koweńskim oraz na żmudzi 9-10%.

Występowanie „S” na ziemiach ruskich daje wskazówkę o istnieniu tam szlachty katolickiej, a więc mającej za przodków Litwinów lub Polaków. Otóż w powiatach południowych nie znajdujemy „S” wcale (Pińsk) lub w znikomej ilości (Wołyń-0,3%); natomiast w powiatach północno-ruskich prezentują się stosunkowo licznie i wynoszą w pow. grodzieńskim, nowogródzkim, brzeskim, połockim, witebskim 2-3%, w mścisławskim, gdzie na kresach wschodnich władze litewskie celowo osadzały rycerstwo polskie lub litewskie, i w mińskim – 1%, w smoleńskim blisko 6%, w wołkowyskim blisko 8%.

Powyższe cyfry świadczą, że w początku XVI w. na Rusi znaczna część szlachty, a w niektórych powiatach (smoleńskim i wołkowyskim) jej większość, zachowała cechy nie-ruskiego pochodzenia. Faktyczny odsetek domieszki nieruskiej musiał być znacznie większy, bowiem najsilniejsza fala imigracji litewskiej z doby pogańskiej, gdy odbywał się podbój, wskutek przyjmowania chrztu w obrządku wschodnim, przeważnie straciła cechy odrębności narodowościowej.

Zarazem rzucają te cyfry światło na rolę żywiołu litewskiego w budowie państwa, które było litewskim, niewątpliwie nietylko z nazwy. Tłumaczą też, dlaczego u steru nawy państwowej znajdowali się w dobie jagiellońskiej magnaci – litwini, podczas gdy Rusinów – mimo przeprowadzonego w 1432 roku równouprawnienia pod względem prywatno-prawnym – niechętnie widziano na wyższych stanowiskach.

Stanowiąc liczną i silnie zorganizowaną grupę militarną, Litwini stworzyli rozległe państwo, nie doznawszy niemal poważnego oporu ze strony nielicznego i rozbitego na grupy dzielnicowe bojarstwa ruskiego, i zajęli w strukturze państwowej uprzywilejowanie stanowisko, jako czynnik rządzący».

Źrudło: Henryk Łowmiański, "O pochodzeniu szlachty litewskiej", Kurjer Wileński nr. 353 z 1935 r.

Wykaz właścicieli ziemskich

Wykaz właścicieli ziemskich i ich majątków położonych na terenie powiatu postawskiego, stan na rok 1939. Niestety ten wykaz jest niekompletny.

Kamil Mackiewicz

Okolice Duniłowicz, 1931r.

Kamil Mackiewicz (ur. 17 czerwca 1886 w Werkach pod Wilnem, zm. 11 grudnia 1931 w Warszawie) – polski karykaturzysta, ilustrator książek, prekursor polskiego komiksu, kapitan Wojska Polskiego. Studiował w Moskwie, a następnie w Warszawie. Edukację uzupełniał w Londynie i Nowym Jorku.

W czasie I wojny światowej K.Mackiewicz powołany jako oficer do armii rosyjskiej, został ranny i do końca wojny przebywał w niemieckim obozie jenieckim. Brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej w 1920 roku. W okresie tej wojny wykonywał transparenty, plakaty i inne druki dla Centralnego Komitetu Propagandy, a jego prace były publikowane w czasopismach wojskowych oraz eksponowane na wystawach. Został zwolniony z WP w 1923 roku w randze kapitana i wyjechał do Nowego Yorku gdzie podpisano z nim kilkuletni kontrakt. Pracował tam jako ilustrator, jednak po roku powrócił do Polski.

Był myśliwym i gawędziarzem, znanym w szerokich kręgach towarzyskich. Jako myśliwy, wiele czasu spędzał w majątkach kresowych na Wileńszczyźnie, zwłaszcza u Józefa Tyszkiewicza w Duniłowiczach koło Postaw. 18 lipca 1931 r. Kamil Mackiewicz w randze honorowego gościa uczestniczył w uroczystym otwarciu przystani wioślarsko-pływackiej PKS w Postawach. Wiele podróżował, m. in. na Kaukaz, do Francji, Łotwy, Holandii, Afryki i USA.

Głównym nurtem jego twórczości był rysunek i ilustracja. Współpracował z licznymi czasopismami, m. in. w latach 1918-1921 z lwowskim „Szczutkiem”, w którym w 1919 opublikował rodzaj komiksu z tekstami Stanisława Wasylewskiego. Często podejmował tematykę wojenną i wojskową, a także myśliwską. Ilustrował liczne książki dla dzieci oraz książki o tematyce myśliwskiej. Prace K.Mackiewicza znajdują się w zbiorach Muzeum Narodowego w Warszawie oraz Muzeum Wojska Polskiego.

Ostatnie 3 lata swego życia (1929-1931) spędził na wileńszczyźnie, w Duniłowiczach koło Postaw, u swego przyjaciela hr. Tyszkiewicza. Zmarł 11 grudnia 1931 w Warszawie. Pochowany na Starych Powązkach.

Plakaty propagandowe, wykonane przez Kamila Mackiewicza podczas wojny polsko-bolszewickiej.

Rysunek Kamila Mackiewicza z 1920 roku, nazywa się „Żołnierz bolszewicki”.

Wileńszczyzna. Spis ludności w 1931 roku

Odznaka pamiątkowa "Za ofiarną pracę 9.XII.1931"

Przedstawiam garść informacji ze spisu z 1931 roku: 9 grudnia 1931 roku na podstawie ustawy z dnia 14 października 1931 r. Państwo Polskie przeprowadziło Drugi Powszechny Spis Ludności. Rodzaj informacji jakie pozyskano w tym spisie i sposób jego organizacji ustaliła Rada Ministrów w swoim rozporządzeniu z dnia 2 września 1931 r. Wyniki zostały opublikowane w serii «Statystyka Polski». Wydawanie serii rozpoczęto w 1936 roku. Ostatecznie wydano 39 tomów, które są obecnie dostępne online.

Według wyników tego spisu okazało się, że w Polsce zamieszkują 21 835 000 osoby polskojęzyczne co stanowiło 68,0% obywateli II RP. Reszta obywateli używała języków mniejszości narodowych.

Co dotyczy powiatu postawskiego, to tam 47,99% stanowiły osoby polskojęzyczne, 47,78% osoby białoruskojęzyczne, 2,69% osoby hebrajskojęzyczne i 1,37% rosyjskojęzyczne.

 Poniżej przedstawiony podział ludności w powiatach województwa wileńskiego według języka ojczystego. 

Nazwa powiatu	polski	białoruski	rosyjski	litewski	żydowski z hebrajskim	inny	Suma kontrolna
Brasław	93958 65,72%	23138 16,18%	14551 10,18%	3490 2,44%	7181 5,02%	656 0,46%	142974 100%
Dzisna	62282 39,00%	79984 50,08%	5067 3,17%	0 0,00%	11762 7,36%	609 0,38%	159704 100%
Mołodeczno	35523 38,91%	49012 53,69%	735 0,81%	0 0,00%	5789 6,34%	226 0,25%	91285 100%
Oszmiana	84951 81,21%	10149 9,70%	915 0,87%	1562 1,49%	6721 6,42%	314 0,30%	104612 100%
Postawy	47917 47,99%	47707 47,78%	1364 1,37%	0 0,00%	2683 2,69%	171 0,17%	99842 100%
Święciany	68441 50,20%	8062 5,91%	8752 6,42%	42993 31,53%	7654 5,61%	439 0,32%	136341 100%
Wilejka	59477 45,44%	64337 49,15%	883 0,67%	0 0,00%	5934 4,53%	267 0,20%	130898 100%
Wilno-Troki	180546 84,41%	5549 2,59%	3714 1,74%	16935 7,92%	6508 3,04%	634 0,30%	213886 100%
m.Wilno	128628 65,99%	1737 0,89%	7372 3,78%	1579 0,81%	54596 28,01%	1009 0,52%	194921 100%
Suma kontrolna	761723 59,77%	289675 22,73%	43353 3,40%	66559 5,22%	108828 8,54%	4325 0,34%	1274463 100%

Spis aptek w woj. wileńskim w 1939 r.